Administration of the Czartoryski estates in the Podolian voivodeship during the late 18th century
DOI: https://doi.org/10.17721/1728-2640.2025.161.2
Keywords:
magnate estate, Czartoryski family, officials, estate administration, Podolian Voivodeship, nobility, Polish–Lithuanian CommonwealthAbstract
Background. In the second half of the eighteenth century, magnate estates were a significant part of the economic life of the Polish–Lithuanian Commonwealth. Among them, the Podolian estates of the Czartoryski family were among the largest and best organised private properties of the period. Their system of administration combined central financial control with local management, helping to create an early form of estate bureaucracy and to maintain economic stability.
Methods. The study is based on the principles of historicism and objectivity. It applies source analysis, comparative and structural-functional methods, together with elements of a prosopographical approach.
Results. The management of the Czartoryski estates in Podolia followed a clear hierarchy of officials — from the general commissioner and general economist to local estate managers (key economists), administrators of manorial farms (folwarks), and specialised officers who supervised servants, craftsmen, and peasants. This system allowed for effective supervision, regular reporting, and constant communication between local officials and the owners. Pay levels depended on duties and on the importance of the administrative unit in which the official served. Remuneration included cash payments, provisions in kind, one-off bonuses, and lifelong pensions.
Conclusions. The Czartoryski family’s experience in managing their Podolian estates shows that the efficiency of a large estate depended not only on its size but also on the quality of its administration. Their decentralised system, based on personal trust and loyalty, combined control with flexibility. Through fair rewards and care for their employees, the Czartoryskis created a stable administrative structure that supported economic growth and strengthened the family’s political position in the second half of the eighteenth century.
Keywords: magnate estate, Czartoryski family, officials, estate administration, Podolian Voivodeship, nobility, Polish–Lithuanian Commonwealth.
References
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie (AGAD). Archiwum Potockich z Łańcuta (APŁ). sygn. 63/1–6.
AGAD. APŁ. sygn. 99/1–12.
AGAD. APŁ. sygn. 100/1–14.
AGAD. APŁ. sygn. 139/6. 27 s.
AGAD. Archiwum Publiczne Potockich (APP). sygn. 361. 350 s.
AGAD. APP. sygn. 358. 142 s.
AGAD. Archiwum Skarbu Koronnego (ASK). Dział LVI. sygn. 103. 83 s.
Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie (BKC w Krakowie). Rkps. 5783, s. 47–208.
BKC w Krakowie. Rkps. 5784. s. 17–593.
BKC w Krakowie. Rkps. 6042 III, s. 17–20.
BKC w Krakowie. Rkps. 7663, 39 k.
BKC w Krakowie. Rkps. 7677, 17 k.
BKC w Krakowie. Rkps. 7905, 8 k.
BKC w Krakowie. Rkps. 8228, 35 k.
Buczek, K. (1958). Drużbacki Michał. Polski słownik biograficzny: Vol. 5 (p. 403). Warszawa–Kraków [in Polish].
Butterwick, R. (2022). Światło i płomień. Odrodzenie i zniszczenie Rzeczypospolitej (1733–1795). Kraków: Wydawnictwo Literackie. [in Polish].
Central State Historical Archive of Kyiv (CSHAK), records group 49, inventory 1, file 9. 33 p.
CSHAK, records group 49, inventory 3, file 17. 225 p.
Cherkaska, N. O. (2012). Sources on the History of Private Archival Studies in the 18th Century: (On the Example of the Archives of the Magnates of Right-
Bank Ukraine). Ukrainian Archival Yearbook, (16), 7–23. [in Ukrainian].
Czartoryski, A. J. (1904). Pamiętniki ks. Adama Czartoryskiego i korespondencya jego z cesarzem Aleksandrem I. T. 1. Kraków: Spółka Wydawnicza
Polska. [in Polish].
Czeppe, M. (1999). "Tytularne" urzędy ziemskie w czasach Augusta III. Kwartalnik Historyczny. R. CVI. 77–88. [in Polish].
Frączyk, T. (2012). Adam Kazimierz Czartoryski: Biografia historyczno-literacka na tle przemian ideowych polskiego Oświecenia. Kraków [in Polish].
Helej, S. D., & Levytska-Revutska, O. E., (2019). Manor economy in Eastern Galicia at the end of the 18th– the early 19th century. Herald of Lviv University
of Trade and Economics. Humanitarian Sciences. (16). 6–26. [In Ukrainian].
Kargol, T. (2021). Między Sławutą a Tarnowem. Podróże współpracowników i administratorów dóbr wołyńskich i ukraińskich ks. Hieronima Sanguszki na
przełomie XVIII i XIX wieku. Galicja. Studia i materiały, (7), 163–191. https://doi.org/10.15584/galisim.2021.7.8 [in Polish].
Kicińska, U. (2024). Powinności zarządcy majątku szlacheckiego w czasach saskich na przykładzie dworu Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej,
kasztelanowej krakowskiej. Saeculum Christianum, 31(2), 113–125. https://doi.org/10.21697/sc.2024.31.2.8 [in Polish].
Krykun M. (2011). Podolian Voivodeship in the 15th–18th Centuries: Articles and Materials. Lviv. [In Ukrainian].
Kuras, K. (2010). Współpracownicy i klienci Augusta A. Czartoryskiego w czasach saskich. Kraków. [in Polish].
Majewska-Maszkowska, B. (1976). Mecenat artystyczny Izabelli z Czartoryskich Lubomirskiej (1736–1816). Zakład Narodowy imienia Ossolińskich,
Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk. [in Polish].
Miłuński, M. (2009). “Zarząd dóbr Bogusława Radziwiłła w latach 1636–1669.” Administracja i życie codzienne w dobrach Radziwiłłów (XVI–XVIIIw.). (Ed.
U. Augustyniak). Warszawa: Wydawnictwo DiG, Instytut Historyczny UW. pp 195–283.
Ovsinskyi, Y. (2001). The Folwark Administration of Michał Rzewuski’s Podolian and Volhynian Estates in the 1740s–1770s. Visnyk of the Lviv University.
Historical Series. 37 (1). 198–213. [in Ukrainian].
Ovsinskyi, Y. (2004). Folwark Economy in the Podolian Voivodeship of the Polish–Lithuanian Commonwealth in the 18th Century. [Candidate dissertation].
Ivan Franko National University of Lviv [in Ukrainian].
Polska Akademia Nauk Biblioteka Kórnicka (BK). sygn 2185. 30 k.
BK. sygn. 00915. 97 k.
Rostworowski, E. (1977). Moszczeński Adam. Polski słownik biograficzny. Vol. 22 (pp. 87–91). Warszawa. [in Polish].
Schultz, F. (1956). Podróże Inflantczyka z Rygi do Warszawy i po Polsce w latach 1791–1793. Warszawa. [in Polish].
Serczyk, W. (1965). Gospodarstwo magnackie w województwie podolskim w drugiej połowie XVIII wieku. Warszawa. [in Polish].
Serczyk, W. (2000). Korespondencja oficjalistów w dobrach Potockich na Ukrainie w drugiej polowie XVIII wieku. Poprzez Stulecia księga pamiętkowa
ofiarowana Profesorowi Antoniemu Podrazie w 80. rocznicę Jego urodzin. Krakow: Towarzystwo Wydawnicze “Historia Iagellonica”. 119–125. [in Polish].
Soroka, J. (1881). Pamiętnik Jerzego Soroki pazia i koniuszego księcia generała ziem podolskich 1772–1822. (ed. W. Wosłocki) Tygodnik Ilustrowany.
1881. T. 2. S. 188–190. [in Polish].
Stafiichuk, M. (2025). The Olyka majorat (ordynacja) in 1586-1629: Foundation, Structure, Mechanism of Functioning. [PhD dissertation. National University
of Kyiv-Mohyla Academy]. PQDT Open. https://ekmair.ukma.edu.ua/items/12cee461-319b-4a3d-b72a-7e8b346ebff7 [in Ukrainian].
Syta, K. (2002). Jan Józef Witoszyński – archiwista Sieniawskich i Czartoryskich z XVIII wieku: Przyczynek do dziejów archiwistyki prywatnej okresu
staropolskiego. Archiwista Polski. (2). 23–35. [in Polish].
Vasyl Stefanyk National Scientific Library of Ukraine in Lviv (LNNB Ukrainy im. V. Stefanyka). records group 4, inventory 1, file 530. 21 p.
LNNB Ukrainy im. V. Stefanyka, records group 141, inventory 1, file 1508. 7 p.
LNNB Ukrainy im. V. Stefanyka, records group 5, inventory 1, file 4357. 154 p.
Zielińska, T. (2003). Oficjaliści w dobrach magnackich w XVIII wieku jako urzędnicy ziemscy. Świat pogranicza, eds. M. Nagielski, A. Rachuba, S.
Górzyński, Warszawa, pp. 267–281. [in Polish].
